Edito

Lisa De Visscher (A+) Roeland Dudal (Architecture Workroom Brussels)

Dear David,

You ask me what we architects should do about the unmistakably impending environmental catastrophe. About social inequality. About poverty. About the degradation of this planet’s resources. About the pandemic, which has placed us in an almost surreal mode that begs description.

Dear David, the answer is: nothing.*

Met dit provocatief statement begint Jacques Herzog een open brief aan David Chipperfield die onlangs gepubliceerd werd in Domus. Hij verdedigt hierin de eerder cynische aanname dat architecten geen enkele bijdrage moeten of kunnen leveren aan maatschappelijke verandering. Als speelbal van hun klanten, kunnen architecten enkel hun praktijk aanpassen aan de ‘sign of the times’. Herzog lijkt zich, als protagonist van de ‘age of the starchitect’, te verkneukelen in deze uitdagende bijdrage aan het debat. De werkelijke impact van zijn succesvolle architectuurpraktijk op de samenleving baart hem allicht niet al te veel kopzorgen.

Architectuur met de grote “A” domineerde de vorige decennia inderdaad de esthetiek van de gebouwde omgeving en dit vaak ten dienste van een winstgedreven economisch systeem, los van maatschappelijke bekommernis. Ondertussen is een mentaliteitsverandering merkbaar op internationale schaal. Daarvan getuigden afgelopen jaar de Triënnale van Oslo die in het teken stond van “Degrowth” en de Triënnale van Lissabon met curator Sébastien Marot. De Biënnale van Venetië zette in 2016 al de socio-politieke dimensie van architectuur in de kijker met ‘Reporting from the front’. Telkens ging het niet per definitie over hoe die architectuur eruitziet, maar wat haar impact is en hoe dit werd bewerkstelligd.

Ook in België zien we dat architecten zich niet langer beperken tot het formuleren van een zo creatief en effectief mogelijk antwoord op de gestelde ontwerpopgave. Steeds meer ontwerpers zijn betrokken in het ontwerpen van processen die de vraag in vraag stellen of die de eindgebruikers actief betrekken bij het aanscherpen van de ontwerpvraag. Ontwerpend onderzoek en co-creatief ontwerp laten de betrokken actoren zien wat mogelijk is: omgevingen waar wonen en productie meer met elkaar verweven zijn, zorginstellingen waar de patiënt centraal staat, leegstaande panden die via tijdelijk gebruik een wijk nieuwe kansen inblazen, straten die onthard worden ten gunste van meer water en groen, of stadslandschappen waar windmolens en waterbuffers een plaats krijgen.

“Today there is a tremendous opportunity to use spatial design as a lever to accelerate social transitions.”, schrijven Hanne Mangelschots en Serafina Van Godtsenhove in het openingsartikel. “That is why we need an architectural practice that drives change rather than a practice that adapts to change.”

Verschillende praktijken gaan die stap verder en integreren de verandering in hun eigen onderneming. Zo creëert Rotor DC, als antwoord op de circulaire economie-opgave, op eigen initiatief een nieuwe rol en een nieuwe markt rondom de ontmanteling van gebouwelementen. RE-ST ontwikkelt vanuit een scherpe visie op de inefficiënte gebouwde omgeving een praktijk van ‘niet-bouwen’. En Miss Miyagi tenslotte, koppelt als alternatieve ontwikkelaar onbestemd patrimonium aan nieuwe, coöperatieve eigenaars met eigenzinnige ideeën.

Ontwerpers kunnen als spilfiguur fungeren in deze processen van maatschappelijke verandering. Deze speciale uitgave van A+ toont aan hoe dat kan. In bijvoorbeeld de Tuinen van Stene van Technum-Tractebel en Maat-ontwerpers wordt 35 ha polderlandschap in de rand van Oostende beschermd als landbouwgrond omdat het tegelijkertijd als stadspark fungeert. In de energiewijk in Eeklo toont Plusoffice in het kader van het IABR–Atelier Oost-Vlaams Kerngebied aan hoe je het energievraagstuk aanpakt op maat van de wijk. Zinneke in Brussel en De Schuur van Timelab zijn ontworpen rond het model van The Commons zodat nieuwe jobs en skills kunnen ontstaan. En 51N4E, tenslotte, neemt in het Redingenhof via ontharding de aanleg en het beheer van een nieuwe leefstraat in handen. De praktijk van verandering is een oproep om als ruimtelijke denkers en ontwerpers niet te wachten op de nieuwe opdrachten, maar om deze zelf mee te herdenken, te kneden, uit te lokken. Is de architectuurpraktijk daar klaar voor? The answer is: yes!

* lees de volledige brief op: https://www.domusweb.it/en/architecture/2020/10/13/jacques-herzog-letter-from-basel.html

Lees meerVerkleinen

Inhoudstafel

Editorial
Lisa De Visscher and Roeland Dudal

Subjects
Building bridges: designing processes for acceleration Hanne Mangelschots and Serafina Van Godtsenhoven
‘Commons’ to change the city Nathalie Cobbaut
Rediscovering sustainable commissioning Michiel Van Balen
New governance strategies for urban design Sigita Simona Paplauskaite

Round-table discussion
‘We need to set the agenda for what is being built’ Lisa De Visscher

Projects
BC Architects and Studies, Circular and modular production hall, Brussels Véronique Patteuw
OUEST – Rotor DC, ZINNEKE, Brussels Jolien Naeyaert
a2o architecten, Timelab, Ghent Birgit Cleppe
NU architectuuratelier, Centers, Antwerp Bart Tritsmans
51N4E – Plant- en Houtgoed, Redingenhof, Leuven Guillaume Vanneste
Atelier Oost-Vlaams Kerngebied, Eeklo – Lievegem – Merelbeke Nik Naudts and Carmen Van Maercke
Tractebel – Maat-ontwerpers, Tuinen van Stene, Ostend Stefan Devoldere
Vlaamse Landmaatschappij, Water + Land + Schap Pieter T’Jonck
Osar – Astor, Klein Veldekens, Geel Gideon Boie
Dethier Architectures, HOSOMI, Outrewarche Pauline Malras
Stéphane Beel – BLAF – DENC!, De Nieuwe Dokken, Ghent Chloë Raemdonck
CONIX RDBM Architects – Rotor DC, MULTI Tower, Brussels Eline Dehullu

In samenwerking met Architecture Workroom Brussels

Book Launch

Op deze avond presenteren A+ Architecture in Belgium en Architecture Workroom Brussels de laatste speciale uitgave van het A+ tijdschrift. Lisa De Visscher (A+), Roeland Dudal en Joachim Declerck (AWB), Maarten Gielen (Rotor), Tim Devos (Endeavour) en Veronique Patteeuw (Ensap Lille, EPFL, KU Leuven, OASE) gaan in gesprek over het thema van de praktijk van verandering. Het debat wordt live gestreamd vanuit Stadsform in Antwerpen. Meer info

Abonneer je vanaf €59 per jaar!
Je ontvangt 5 klassieke nummers en 1 speciale uitgave van het tijdschrift.

Abonnement

Lees ook

Schrijf je in op onze nieuwsbrief